Η ιδέα ότι τα κόπρανα ενός υγιούς ανθρώπου μπορούν να θεραπεύσουν έναν
άρρωστο ακούγεται σαν κάτι βγαλμένο από βιβλίο επιστημονικής
φαντασίας. Κι όμως, η πρακτική της μεταμόσχευσης κοπράνων, γνωστή
σήμερα ως FMT (Fecal Microbiota Transplantation), έχει ρίζες που
χάνονται στην αρχαιότητα. Σήμερα, επιστρέφει στο προσκήνιο της
ιατρικής έρευνας με μια ανανεωμένη υπόσχεση: την αντιμετώπιση των
τροφικών αλλεργιών, μιας πάθησης που ταλαιπωρεί εκατομμύρια ανθρώπους
σε όλο τον κόσμο.
Παρά την αρχαία της προέλευση, η FMT παρέμεινε στο περιθώριο της
επίσημης ιατρικής για αιώνες, θεωρούμενη συχνά ως μια περιθωριακή ή
και λαϊκή πρακτική. Η αναγέννησή της ήρθε τις τελευταίες δεκαετίες,
όταν η επιστήμη άρχισε να αποκωδικοποιεί τον ρόλο του μικροβιώματος
του εντέρου – των τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών που ζουν στο
πεπτικό μας σύστημα.
Τη δεκαετία του 1980, ο Αυστραλός γιατρός Thomas Borody άρχισε να
χρησιμοποιεί τη μέθοδο για τη θεραπεία ασθενών με φλεγμονώδη νόσο του
εντέρου, ενώ τις επόμενες δεκαετίες, η FMT έγινε αποδεκτή ως μια
ισχυρή, ασφαλής και αποτελεσματική θεραπεία για την υποτροπιάζουσα
λοίμωξη από C. difficile, με ποσοστά επιτυχίας άνω του 90%.
Σήμερα, η FMT θεωρείται μια από τις πιο πολλά υποσχόμενες θεραπευτικές
προσεγγίσεις για μια σειρά παθήσεων που σχετίζονται με τη δυσβίωση του
εντέρου, συμπεριλαμβανομένων των φλεγμονωδών νοσημάτων, του συνδρόμου
ευερέθιστου εντέρου, αλλά και –όπως δείχνει η πιο πρόσφατη έρευνα– των
τροφικών αλλεργιών.
Η σύνδεση μεταξύ του μικροβιώματος και των αλλεργιών είναι ένα σχετικά
νέο πεδίο έρευνας. Η βασική ιδέα είναι απλή: το μικροβίωμα του εντέρου
δεν βοηθά απλώς στην πέψη· διαδραματίζει επίσης καθοριστικό ρόλο στην
εκπαίδευση και τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Όταν η
ισορροπία των μικροβίων στο έντερο διαταράσσεται, το ανοσοποιητικό
μπορεί να αντιδράσει υπερβολικά σε αβλαβείς πρωτεΐνες των τροφίμων,
οδηγώντας σε αλλεργικές αντιδράσεις.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό
Science Translational Medicine έφερε στο φως εντυπωσιακά αποτελέσματα.
 Ερευνητές του Νοσοκομείου Παίδων της Βοστόνης, υπό την καθοδήγηση του
Δρ. Talal Chatila, χορήγησαν σε 10 νεαρούς ενήλικες με σοβαρή αλλεργία
στα φιστίκια μια μοναδική δόση 36 καψουλών που περιείχαν κατεψυγμένο
μικροβίωμα από υγιείς δότες χωρίς τροφικές αλλεργίες.
Τέσσερις μήνες αργότερα, τρεις από τους συμμετέχοντες μπορούσαν να
καταναλώσουν πολλά φιστίκια πριν εκδηλώσουν οποιαδήποτε αλλεργική
αντίδραση. Σε έναν δεύτερο γύρο της μελέτης, οι ερευνητές πρόσθεσαν
μια σύντομη θεραπεία με αντιβιοτικά πριν από τη χορήγηση των χαπιών,
με αποτέλεσμα το ποσοστό ανταπόκρισης να ανέλθει στο 60%. Συνολικά,
έξι στους 15 συμμετέχοντες (40%) ανταποκρίθηκαν στη θεραπεία. Το όριο
αντίδρασής τους αυξήθηκε από λιγότερο από μισό φιστίκι σε ένα έως δύο
φιστίκια, μια αλλαγή που μπορεί να σημαίνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια
απειλητική για τη ζωή αντίδραση και μια ήπια ενόχληση.
Όπως εξήγησε ο Δρ. Chatila: «Η τροφική αλλεργία αντανακλά μια αποτυχία
της ανοχής από το στόμα, δηλαδή της διαδικασίας μέσω της οποίας το
ανοσοποιητικό σύστημα του εντέρου μαθαίνει να αποδέχεται την τροφή.
Αυτό που δείχνει η μελέτη είναι ότι τα σωστά βακτήρια μπορούν να
βοηθήσουν στην αποκατάσταση αυτής της διαδικασίας, δρώντας μέσω
μεταβολιτών των χολικών οξέων για να ενισχύσουν τα ανοσοκύτταρα που
επιβάλλουν την ανοχή».
Οι ερευνητές δεν σταματούν εδώ. Εργάζονται ήδη σε μια τροποποιημένη
εκδοχή των «χαπιών κοπράνων», χρησιμοποιώντας μια καθαρή και
συμπυκνωμένη μορφή μικροοργανισμών, η οποία μπορεί να αποθηκεύεται στο
ψυγείο για ευκολότερη πρόσβαση.
Παράλληλα, υπογραμμίζουν την ανάγκη για μεγαλύτερες μελέτες που θα
επιβεβαιώσουν τα ευρήματα και θα προσδιορίσουν ποιοι ασθενείς είναι
πιθανότερο να ωφεληθούν.
 Όπως σημειώνει η Δρ. Cathryn Nagler, πρωτοπόρος ερευνήτρια στο πεδίο,
«αυτή είναι μια σημαντική και συναρπαστική μελέτη, διότι παρέχει την
απόδειξη της αρχής ότι η μικροβιακή θεραπεία είναι μια παρέμβαση που
θα πρέπει να αξιολογηθεί περαιτέρω για τη θεραπεία των τροφικών
αλλεργιών».