 |
|
|  |  |  |  "Πού πας αδελφέ ;"
Ενα ντοκιμαντέρ - συνάντηση Ελλήνων και Τούρκων απογόνων προσφύγων
Θεσσαλονίκη
Έλληνες και Τούρκοι, απόγονοι ανθρώπων που ... ανταλλάχτηκαν, "συναντήθηκαν" σ' ένα τουρκικό ντοκιμαντέρ, με τίτλο "Πού πας αδελφέ; Η Ανταλλαγή", για να θυμηθούν και να θυμίσουν το δράμα της προσφυγιάς, το οποίο παραμένει επίκαιρο ακόμη και στις μέρες μας.
Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές αυτού του ντοκιμαντέρ; Σίγουρα όχι οι ιστορικοί, ούτε οι πολιτικοί ή οι διπλωμάτες, αλλά απλοί άνθρωποι, απόγονοι των προσφύγων, που αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν από τις πατρίδες τους, με την Ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ένας Έλληνας, που αναζήτησε και βρήκε τους γείτονες των γονιών του στο καφενείο ενός χωριού της Ορντού. Η Τουρκάλα, που αφηγείται την ιστορία του πατέρα της, ο οποίος το 1955, 31 χρόνια μετά την υποχρεωτική Ανταλλαγή των πληθυσμών, ήρθε στην Ελλάδα για να παραδώσει στον Έλληνα πρώην γείτονά του τα χρυσαφικά και τα μαργαριτάρια, που τού είχε εμπιστευτεί. Δυο ξαδέλφια, Πόντιοι, ο ένας χριστιανός, με ελληνικό όνομα, κι ο άλλος μουσουλμάνος, με τούρκικο όνομα, προστατευμένος πίσω από μια ξένη ταυτότητα. Ο ένας στην Ελλάδα και ο άλλος στην Τουρκία, σαν τα δυο κλαριά ενός δέντρου ?
Αυτοί είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ, που γυρίστηκε από τον εκδότη-παραγωγό, Ομέρ Ασάν, πάνω σε μια ιδέα του καταγόμενου από την Ορντού, Ιμπραχίμ Ντίζμαν, ο οποίος διδάσκει τουρκική γλώσσα στο Πανεπιστήμιο της Aγκυρας.
Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές του Οθωμανικού κράτους, στο 1914 ζούσαν στην επικράτειά του 20 εκατομμύρια μουσουλμάνοι (εκ των οποίων 12 εκατομμύρια Τούρκοι, 6 εκατομμύρια Aραβες και δύο εκατομμύρια Κούρδοι), περίπου 3,5 εκατομμύρια χριστιανοί (1.800.000 Ρωμιοί, 1.679.00 Αρμένιοι), 187.000 Εβραίοι καθώς επίσης 66.000 προτεστάντες και 24.000 καθολικοί, των oποιών η εθνικότητα δεν προσδιορίζεται.
"Η πρώτη, στην ιστορία της ανθρωπότητας, Σύμβαση Ανταλλαγής Πληθυσμών μεταξύ δύο κρατών υπογράφηκε το 1924 μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας. Βάσει αυτής της Σύμβασης, 1.200.000 Έλληνες χριστιανοί αναγκάστηκαν να φύγουν από την Τουρκία και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα και άλλες 350.000 Τούρκοι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και να εγκατασταθούν στην Τουρκία. Το θέμα του ντοκιμαντέρ μας είναι αυτό το ιστορικό δράμα, όπως το βίωσαν οι απλοί άνθρωποι. Δεν είμαστε ούτε ιστορικοί, ούτε ερευνητές της ιστορίας. Θελήσαμε να προσεγγίσουμε το θέμα από την ανθρωπιστική πλευρά και να αφήσουμε την πολιτική, τη διπλωματική και την οικονομική διάσταση του θέματος στους ειδικούς", εξηγεί ο Ιμπραχίμ Ντίζμαν.
"Τελειώνοντας τα γυρίσματα, διαπιστώσαμε ότι τα ίχνη των τραυμάτων που βίωσαν οι πρόσφυγες υπάρχουν ακόμη και στην τρίτη γενιά των απογόνων τους. Κατά έναν περίεργο τρόπο, οι απόγονοι των προσφύγων νιώθουν μια νοσταλγία για την πατρίδα των προγόνων τους, την οποία κάποιοι θεωρούν και δική τους πατρίδα", αναφέρει από την πλευρά του ο παραγωγός του ντοκιμαντέρ, Ομέρ Ασάν.
Το ντοκιμαντέρ αυτό είναι η πρώτη τουρκική παραγωγή, που "αγγίζει" το θέμα των προσφύγων της Ανταλλαγής και επικεντρώνεται στους πρόσφυγες που "ξεριζώθηκαν" από την Ορντού του Πόντου καθώς και σ' αυτούς που αναγκάστηκαν να φύγουν από την Ελλάδα και να εγκατασταθούν σ' αυτή την περιοχή. Τα γυρίσματα στην Τουρκία έγιναν στην Ορντού, ενώ στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη, τη Δράμα, την Κατερίνη και το Κιλκίς.
"Τις προβολές του ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα τις παρακολούθησαν πάρα πολλά άτομα και οι αντιδράσεις του κοινού ήταν περισσότερο θετικές. Υπήρξαν και κάποιοι που υποστήριξαν ότι προσεγγίσαμε το θέμα επιφανειακά και ότι δεν αγγίξαμε την πολιτική και ιστορική διάσταση. Η απάντηση που δίνουμε σ' αυτούς είναι ότι εμείς δεν είμαστε ούτε ιστορικοί, ούτε πολιτικοί και ότι θέλαμε να επικεντρωθούμε στο ανθρώπινο δράμα της προσφυγιάς. Aλλωστε, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η προσφυγιά είναι ακόμη ένα θέμα επίκαιρο, καθώς στις μέρες μας βλέπουμε να τη βιώνουν λαοί διαφόρων άλλων χωρών. Το έργο δεν έχει προβληθεί ακόμη στην Τουρκία και δεν ξέρουμε ποιες θα είναι η αντιδράσεις του τουρκικού κοινού", αναφέρει ο Ομέρ Ασάν.
Το ντοκιμαντέρ προγραμματίζεται να προβληθεί μέσα στο Μάιο, στην Κωνσταντινούπολη, την Ορντού, την Aγκυρα και τη Σμύρνη.
|
|
|
|
ΤΟΠΟ ΣΤΑ ΝΙΑΤΑ!
|
Όλα τριγύρω
αλλάζουνε και όλα
στα ίδια μένουν...
ΛΕΕΙ μια λογική ότι, «μεγαλύτερη και από τη σοφία είναι η εμπειρία».
Διότι δεν πρέπει μόνο να είναι κανείς σοφός για να καταλάβει ότι με
την εξουσία «παίζουν» πάντα οι ίδιοι και οι ίδιοι εραστές (κατά μια
έννοια «νταβατζήδες» οι οποίοι και δεν επιτρέπουν σε άλλους να την
αγγίξουν), αλλά θα πρέπει να είναι κανείς και αρκετά έμπειρος ώστε να
την έχει ζήσει για χρόνια αυτήν την στενή σχέση μεταξύ των παραγόντων
- εραστών και της εξουσίας...
ΕΙΠΑ τις προάλλες να θυμηθώ τα παλιά και τα ρεπορτάζ της δεκαετίας του
80, πήρα το αμάξι και τον δρόμο για την Κάρλα, με μουντό καιρό και
πολύ αέρα για να παρακολουθήσω τα εγκαίνια της δημιουργίας της λίμνης,
σχεδόν έναν αιώνα από την αποξήρανσή της. Ιστορικό γεγονός λέω, δεν θα
το χάσω, ποιός ξέρει κάποιοι άλλοι απόγονοι της δικής μας εποχής
μπορεί να την ... αποξηράνουν πάλι, ψάχνοντας ίσως για λύσεις σε
θέματα διατροφικών αναγκών, ή ό,τι άλλο τέλος πάντων θα έχει ανάγκη ο
τόπος και εκείνη η γενιά.
ΕΙΔΑ λοιπόν στην Κάρλα, τι άλλο; νερά...πολλά νερά... Τις γνωστές
«μπάρες» της δεκαετίας του 90, να γίνονται ταμιευτήρες και δυο τρεις
ταμιευτήρες μαζί να σχηματίζουν σήμερα μια μικρή λίμνη. Τον
περιφερειάρχη να ομιλεί στο βήμα για την σπουδαιότητα του έργου, που
χρειάστηκε δεκαετίες να υλοποιηθεί (και την συμβολή βεβαίως πολλών
ανθρώπων της εξουσίας, της κεντρικής και της τοπικής). Είδα πλειάδα
ανθρώπων της διοίκησης και της αυτοδιοίκησης, (ακόμα και της
...παραδιοίκησης) είδα σπουδαίους υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης που
βοήθησαν στην επιτάχυνση εκταμίευσης των πόρων, να συμμετέχουν όλοι
στη γιορτή, κυρίως χειροκροτώντας ή φωτογραφιζόμενοι (ανα)μεταξύ τους,
για τον εμπλουτισμό του κοινωνικού βιογραφικού τους ενόψει ενδεχομένως
της όποιας εκλογικής αναμέτρησης...
ΜΠΡΟΣΤΑ από τους φωτογράφους, μια ομήγυρη «παραγόντων» με γύρισαν
δεκαετίες πίσω. Οι ίδιοι άνθρωποι τα ίδια πρόσωπα, πιο γερασμένα πλέον
από τον χρόνο, έπιαναν θέσεις απέναντι από τις κάμερες με μια μαεστρία
επαγγελματική, που απέκτησαν από την πολυετή ενασχολησή τους με τα
κοινά. Πάει λέω...Ή εγώ γέρασα και τους βλέπω όλους ίδιους, ή δεν
υπάρχουν νέοι στον τόπο αυτό να δώσουν άλλη ζωντάνια, άλλη προοπτική
σε ότι έχει σχέση με την ανάπτυξη ακόμα και με την πολιτική
εκπροσώπηση. Δήμαρχοι δεκαετιών, παλιοί πρόεδροι κοινοτήτων, σύμβουλοι
σιτεμένοι από τον χρόνο, πολιτικοί και διευθυντές υπηρεσιών που
ξέχασαν να συνταξιοδοτηθούν, όλοι εκείνοι οι «πολιτευτές», αλλά και οι
πρωτοκλασάτοι κομματάνθρωποι - «ιδιαίτεροι» όλων των χώρων, που
...σταφίδωσε τα πρόσωπά τους ο χρόνος, «γυρολόγοι των εκδηλώσεων»
ιδίως των εγκαινίων (μετα φαγητού παρακαλώ), προσδοκώντας τουλάχιστον
δημοσιότητα, δεν λένε ακόμα να εγκαταλείψουν, να αποτραβηχτούν
παραχωρώντας τις θέσεις τους σε νέους ανθρώπους, ορεξάτους για
δουλειά, πιο δυνατούς να χαράξουν το μέλλον που άλωστε τους ανήκει...
ΔΕΝ είχε τελειώσει η τελετή των εγκαινίων εκεί στα παρακάρλια χωράφια
και μελαγχόλησα. Πήρα τον δρόμο της επιστροφής. Άραγε τι ζητούσα και
γω εκεί; Πάνε πάνω από τρεις δεκαετίες τώρα από την πρώτη σύσκεψη που
είχα παρακολουθήσει τότε ως ρεπόρτερ της «Ελευθερίας» για την
δημιουργία της λίμνης αλλά και την (στα χαρτιά ακόμη) εκτροπή του
Αχελώου! Οι παλιοί «παράγοντες» πρέπει να κλείσουν τον κύκλο της ζωής
τους στα κοινά. Κρίμα όμως, γιατί από μόνοι τους δεν το κάνουν ποτέ οι
περισσότεροι. Η εξουσία είναι μια πλούσια ερωμένη, κρατά ομήρους τους
«τσιμπιμένους» μαζί της. Οι μόνοι που μπορούν να βάλουν τέλος σ´αυτές
τις σχέσεις είναι οι ψηφοφόροι. Κανείς άλλος...
|
|
Γράφει ο Δημοσιογράφος Χρήστος Τσαντήλας
|
Αναλυτικά στη σελίδα "Θέματα" >>
|
 |
|
|
|
